Astma və zəif ürəkli insanlar üçün günün ən təhlükəli vaxtı AÇIQLANDI

Weizmann İnstitutunun ( İsrail ) alimləri müəyyən ediblər ki, astma və ya infarkt daha çox səhər tezdən baş verir. Bu, orqanizmdə oksigen tənzimlənməsinin xüsusiyyətləri və sirkadiyalı ritmlərlə bağlıdır.

33gun.az bildirir ki, araşdırmanın nəticələri Cell jurnalında dərc olunub .

Alimlərin fikrincə, astma və infarkt oksigen çatışmazlığı (hipoksiya) ilə əlaqəli vəziyyətlərə nümunədir. Bədəndə onların qarşısının alınması üçün iki zülal məsuldur - BMAL1 və HIF-1α. BMAL1 orqanizmin sirkadiyalı ritmlərini tənzimləyir, HIF-1α isə hipoksik şəraitdə spesifik “sağ qalma genlərini” aktivləşdirir.

Normalda HIF-1α tez məhv olur, lakin oksigen çatışmazlığı olduqda onun sabitliyi artır, bu da hüceyrələrin sağ qalmasına kömək edir. Bununla belə, alimlər müəyyən ediblər ki, BMAL1 olmadan bu stabilləşmə prosesi pozulur və hüceyrə uyğunlaşması çətinləşir.

Mexanizmi araşdırmaq üçün alimlər bu zülalların müxtəlif kombinasiyalarından məhrum olan genetik modifikasiya olunmuş siçanlar üzərində bir sıra təcrübələr aparıblar. Siçanlar üç qrupa bölündü: bir qrupda HIF-1α, ikincidə BMAL1, üçüncüdə isə hər iki zülal yox idi.

Heyvanlar süni oksigen çatışmazlığına məruz qalıb. Nəticələr göstərdi ki, BMAL1 olmayan siçanlarda HIF-1α yığılması əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, hər iki zülalı olmayanlarda isə hipoksik şəraitdə sağ qalma qabiliyyəti pozulub. Bu təsir xüsusilə gecə saatlarında özünü göstərib. 

Bundan əlavə, tədqiqatçılar hər iki zülalın olmamasının hipoksiyaya məruz qalmadan belə ağciyər funksiyasını pozduğunu aşkar ediblər. BMAL1 və HIF-1α olmayan bu siçanlarda normal toxuma oksigen qəbulunun qarşısını alan azot oksidi səviyyəsi yüksəlib. 

Alimlərin kəşfi hepatopulmoner sindrom kimi oksigen çatışmazlığı ilə əlaqəli xəstəliklərin müalicəsində yeni yanaşmaların hazırlanmasına kömək edə bilər. Tədqiqat həmçinin səhər saatlarının xroniki xəstəlikləri olan insanlar üçün niyə artan risk yaratdığını izah edir.

Fakt budur ki, sirkadiyalı ritmlər bədənin oksigen səviyyəsindəki dalğalanmaların öhdəsindən gəlmək qabiliyyətinə təsir göstərir. Yuxudan oyandıqdan sonra gecə ərzində ağciyərlərdə yığılan azot oksidi qan damarlarının genişlənməsinə səbəb olur və toxumaların oksigeni qəbul etmə qabiliyyətini pozur. Bu da öz növbəsində astma və ya infarkt riskini artırır.

Nilay