Alimlər quş qripini insanlar üçün təhlükəli edən mutasiya aşkar ediblər

Kaliforniyadakı Skripps Tədqiqat İnstitutunun amerikalı alimləri H5N1 quş qripi virusunda patogenin məməlilərə, o cümlədən insanlara keçməsinə imkan verən mutasiya aşkar ediblər.

32gun.az bildirir ki, Tədqiqat “Science” elmi jurnalında dərc olunub .

Qrip virusu, ev sahibi hüceyrələrin səthindəki qlikan reseptorlarına bağlanan hemaglutinin adlı bir zülaldan istifadə edərək ev sahibinə bağlanır.

Qlikanlar, bəzi viruslar üçün bağlayıcı yerlər kimi çıxış edə bilən hüceyrə səthi zülallarında şəkər molekullarının zəncirləridir. H5N1 kimi quş qripi virusları əsasən quş tipli reseptorlar adlanan sialik turşusu olan qlikan reseptorları vasitəsilə sahibləri yoluxdurur.

Viruslar insanlara nadir hallarda uyğunlaşsalar da, insanlarda olan sialillənmiş qlikan reseptorlarını (insan tipli reseptorlar) tanımaq üçün təkamül edərlərsə, yoluxma qabiliyyəti əldə edə və ehtimal ki, insandan insana keçə bilərlər.

Yeni araşdırmada komanda, əvvəlki quş viruslarında reseptor spesifikliyindəki dəyişikliklərlə əlaqəli olan hemaglutinin protein H5N1 2.3.4.4b-də bir neçə mutasiya təqdim edib. 

Bu mutasiyalar təbii olaraq baş verə biləcək genetik dəyişiklikləri təqlid etmək üçün seçilmişdir.

Alimlər Q226L mutasiyasının virusun insan tipli reseptorlara bağlanma qabiliyyətinə təsirini qiymətləndirdikdə, Q226L-nin patogenin insan hüceyrələrinə bağlanmasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırdığını müəyyən ediblər. 

“Təcrübələrimiz göstərdi ki, Q226L mutasiyası virusun insan tipli reseptorları hədəfə almaq və onlara yapışmaq qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Bu mutasiya virusa insan hüceyrələrində əvvəllər olmayan dayaq verir, ona görə də bu kəşf insanlara mümkün uyğunlaşma üçün qırmızı bayraq rolunu oynayır”, - kəşfin müəllifləri qeyd ediblər.

Ancaq bu dəyişiklik tək başına virusun insandan insana ötürülməsi üçün kifayət olmaya bilər. Virusun insanlar arasında səmərəli şəkildə yayılması üçün, çox güman ki, insan hüceyrələrində virusun təkrarlanmasını və sabitliyini artıran polimeraza əsas 2 (E627K) mutasiyaları kimi digər genetik dəyişikliklər zəruridir.

Nilay