Media Menecment sahəsindəki boşluqlar - Mütəxəssis rəyi

Medianın əsas gəlir mənbələrindən biri hesab edilən reklam bu gün Azərbaycanda medianın əsas problemlərindən birinə çevrilib. Mütəxəssislərin fikrincə, ölkəmizdə media menecmenti üzrə fəaliyyət çox zəifdir.

32gun.az məsələ ilə bağlı mütəxəsislərin fikrinə müracit edib:

Jurnalistlərin Həmkarlar İttifaqının sədri, media eksperti Müşfiq Ələsgərli bildirib ki, Azərbaycanda media menecmenti çox zəif inkişaf etmiş bir sahədir: “Bu sahədə peşəkar şəxslər deyil, sadəcə həvəskar şəxslər fəaliyyət göstərir. Onlar işə uyğunluğuna görə götürülmüş adamlardır. Media menecmenti ilə bağlı peşəkar olan şəxslər çox azdır. Bizdə ümumiyyətlə KiV qurumlarında status bölgüsü məsələsi hələlik sona qədər aparılmayıb. Məsələn, KİV-lərdə baş redaktor həm işə götürəndir, həm reklam işinə baxır, həm də yaradıcılıq işinə baxır. Normalda bunların hər biri ayrı-ayrı strukturlardır və buna uyğun mütəxəssislər çalışmalıdır. Azərbaycanda uzun müddətdir - media müstəqillik qazandığı dövrdən başlayaraq ciddi boşluqlar var.

“TVpress.az”ın baş redaktoru, tanınmış jurnalist Elçin Bayramlının fikrincə internet medianın inkişafı və bu sahədə tam nəzarətin olması çox ciddi problemlər yaradır.

“Biz bunu müxtəlif vaxtlarda və kritik situyasiyalarda dəfələrlə görürük. Dezinformasiyalar, qərəzli, böhtan xarakterli mayteriallar çoxalır. Bundan hətta reket juranlistlər biznes qururlar. Artıq minlərlə sayt açılıb və bunun adı media qoyulub. Oxucular da oxuyanda bunu mətbuat hesab edirlər.

Bu məsələnin birinci tərəfidir – bura aiddir ciddi medianın necə yaradılması, necə idarə olunması və nəzarət edilməsi məsələləri…

İkinci tərəf – Ciddi medianın idarə edilməsi, yəni menecment məsələsi… Biz hər zaman dünya standartları, peşəkarlıq və sairə məsələləri müzakirə edirik, özümüzü bu prinsiplərə uyğunlaşdırmaq istəyirik. Amma bunu tətbiq edə bilmirik. Mütləq bizim saytlar tərəfli olmalıdır – ya hansısa bir qüvvənin tərəfində və ya bir şəxsin tərəfində. Bu cür idarə etmə ilə media bazarına, auditoriyaya girmək mümkün deyil. Çünki həm tərəfsiz, obyektiv materiallar paylaşılmalıdır, həm də auditoriyanın gözlədiyi məlumatlar çatdırılmalıdır. Məsələn media da sosial problemlərə çox az toxunulur, onun əvəzinə şou xarakterli materiallar işlənilir. Jurnalistikanın janrlarında yalnız xəbər janrı qalıb. Mətbuat təkcə xəbər demək deyil, xəbər mətbuatın yalnız bir janrı, bir tərəfidir. Analitik araştırmalar, müsahibələr hazırlanmalı, müxtəlif problemlər işıqlandırılmalıdır. Bu kimi məsələlər qalıb kənarda, mətbuat ancaq xəbərdən ibarət olub. İnsanlarda artıq xəbər oxumaqdan bezib. Beləliklə məhdud oxucu auditoriyası minlərlə sayt arasında bölüşüb. Hər bir sayta məhdud sayda oxucu düşüb. Media orqanlarının sayının az olması daha effektlidir. Məsələn hər hansı bir hadisəni kütləyə çatdırmaq üçün böyük media holdinqləri formalaşarsa, artıq çatdırılan məlumatı məhdud sayda oxucu kütləsi deyil, daha geniş kütlə oxuyar. Xırda, zəif və çoxsaylı media orqanlarında təmərküzləşmə prosesi getməlidir. Bu təmərküzləşmə prosesinə əsasən bir neçə media orqanı birləşərək, böyük media holdiqnləri formalaşmalıdır. Kiçik saytların işçi qüvvəsi saxlaya bilməməsi və ya 1-2 nəfərlə ortaya ciddi media qoyması mümkün deyil. Onun xaricdə və ölkənin regionlarında müxbir postları yoxdur. Peşəkar işləmək üçün çoxsaylı kadrlar olmalıdır. Bu kimi çatışmazlıqlarla biz dünya mediasına çıxa bilmərik. Dünyaya çıxmaq üçün çoxsaylı işçi qüvvəsi olan – peşəkart saytlar, qəzetlər, informasiya agentlikləri olmalıdır ki, dünyanın hər yerindən xəbər versin. Maraqlı təhlillər, araştırmalar ortaya qoysun və nüfuz qazana bilsin. Bütün bunlar olmadan media qurumları özünü maliyyələşdirə bilmir. Özünü maliyyələşdirə bilməyən media heç zaman peşəkar, tərəfsiz ola bilməz. Dünya da, ölkə də ictimaiyyət arasında nüfuz qazana bilməz. Son zamanlar Media Agentliyinin bu sahədə həyata keçirdiyi tədbirlər təqdirəlayiqdir. Ümumiləşdirsək, mediamız özünü maliyyələşdirə bilmir, asılıdır, tərəflidir, sponsorludur. Bu tip media ictimaiyyət arasında nüfuz qazana bilməz, ancaq şou auditoriya toplaya bilər. Artıq bunlar ciddi istinad ediləcək media hesab edilmir. Məsələn “44 günlük Vətən müharibəsi” zamanı bizim media demək olar ki, dünyaya çıxa bilmədi. Dünya müharibə haqqında məlumatları rus, gürcü, türk mediasından alırdı”. E.Byramlı həmçinin qeyd edib ki, Media kütlələrə psixoloji təsir silahıdır: “Bu silah bizim əlimizdə deyil. Çünki insanlar media orqanlarında dolğun, ciddi , tərəfsiz məlumat ala bilməyəndə artıq sosial şəbəkələr üz tuturlar. Hadisənin əslini, reallığı sosial şəbəkələrdə axtarırlar. Nəticə də ölkə mediası ictimaiyyətə təsir funksiyasını itirir. Bu məsələnin müəyyən edilmiş mexanizmi olmalıdır. Qızıl ortanı tutmaq lazımdır. Senzura olmur, mətbuata tam azadlıq verilir və digər tərəfdən ifrat azadlıq meyllərinin qarşısı alınır. İnsanların bir- birini təhqir etməsi, şər-böhtan atması, təxribat xarakterli məlumatların yayılması məsələlərinə ciddi nəzarət edilməlidir. Digər tərəfdən azad reklam bazarı olmalıdır. Bu özünü maliyyələşdirmə prosesində əsas rol oynayır. Reklamların verilməs strukturu qaydaya salınmalıdır.

Üçüncü tərəf – peşəkarlığın olmasıdır. Bununla bağlı ilk vaxtlarda media orqanlarına maliyyə yardımı lazımdır. Hər hansı bir media özünü tam doğruldanadək ona edilən yardımlarla, peşəkarları ətrafına toplamalı və onları əlində saxlamağı bacarmalıdır. Peşəkarlıqdan kənar, təcrübəsi olmayan ucuz işçi qüvvəsinin olması media da özünü doğrultmayan, yalnış materialların yayımlanmasına səbəb olur.İntellektual səviyyəsi zəif olan, müəyyən bazası olmayan şəxsin cəmiyyət qarşısında çıxış etməsi düzgün deyil. Bütün bu tərəflər kompleks şəklində həll edilməlidir. Məsələnin bir tərəfini həll edib, digər tərəfini boş buraxdıqda bu boşluqlar ortadan qalxmayacaq. Elə bir şərait yaradılmalıdır ki, həm dövlətin çatdırmaq istədiyi məlumatlar, həm də ortaya qoyulan sosial problemlər böyük kütləyə çata bilsin. Əhalinin böyük hissəsi həmin media orqanına inansın, onu dinləsin, oxusun, izləsin.

Nurlan Şiraliyev