Bugün sosial media gənclərin gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Platformalarda paylaşım etmək, şərh yazmaq və dostları izləmək onların özünüifadə, sosiallaşma və xarici dünya ilə əlaqə qurma üsullarını dəyişdirib. Lakin bu imkanlarla birlikdə psixoloji rifah baxımından həm müsbət, həm də mənfi nəticələr ortaya çıxır.
32gun.az bu yazıda 13–25 yaş arası gənclərin sosial medianın təsirlərini araşdırıb:
Yaş Aralığı və Təsir Konteksti
12–17 yaş arası yeniyetmələr üçün sosial media şəxsiyyətin formalaşdığı və sosial müqayisənin gücləndiyi dövrdə böyük rol oynayır; bu yaşda həddindən artıq istifadə depressiya və narahatlıq riskini artırır. 18–25 yaş arası gənclər üçün isə sosial media həm fərdi kimliyin inkişafında, həm də karyera və sosial əlaqələrin qurulmasında əhəmiyyətli olsa da, özünüqiymətləndirmə və yuxu problemlərinə təsir edə bilər. Təsir yalnız “müsbət” və ya “mənfi” olmur, istifadə müddəti, məzmun və fərdi psixoloji vəziyyət əsas rol oynayır.
Müsbət və Mənfi Təsirləri
Sosial media gənclərə dostları ilə əlaqə saxlamaq və maraq dairələrinə uyğun qruplara qoşulmaq imkanı verir, bu isə təcrid hissini azaldır. Platformalar vasitəsilə gənclər yaradıcılıqlarını ifadə edə, foto, video və yazılarla öz bacarıqlarını göstərə bilərlər. Bundan əlavə, sosial media təhsil və sağlamlıq sahələrində məlumat əldə etməyi asanlaşdırır və ehtiyac yönümlü dəstək qruplarına qoşulmaq imkanı yaradır.
Eyni zamanda, sosial media gənclərdə sosial müqayisəni gücləndirir və özünüqiymətləndirməni azalda bilər. Uzun müddət istifadə depressiya, narahatlıq və yuxu pozğunluqlarına səbəb ola bilər. Onlayn zorakılıq, məxfi məlumatların paylaşılması və real həyatdan uzaqlaşma da psixoloji rifahı mənfi təsir edir. Sosial media asılılığı, diqqət pozğunluğu və bədən imici ilə bağlı narahatlıqların artmasına da yol açır.
Psixoloq Dr. Leyla Qasımova qeyd edir ki, əsas çətinlik gənclərin sosial medianı “şüurlu və balanslı” şəkildə istifadə etməsidir. Əgər gənc yalnız əyləncə və əlaqə üçün sosial mediadan istifadə edirsə, bu faydalı ola bilər; lakin saatlarla və təkrarlanan məzmunla məşğul olursa, psixoloji risklər artır. O tövsiyə edir ki, valideynlər və müəllimlər gənclərə vaxt limiti qoymalı, hansı məzmunun faydalı olduğunu müzakirə etməli və real həyatda sosial əlaqələri qorumağa kömək etməlidirlər.
Nəticə onu göstərir ki...
Sosial media gənclərin həyatında həm fürsət, həm də risk yaradır. Müsbət cəhətləri — sosial dəstək, özünüifadə, yaradıcılıq və məlumat əldə etmə — əhəmiyyətlidir, lakin mənfi təsirlər — sosial müqayisə, depressiya və real həyat əlaqələrinin zəifləməsi — diqqət tələb edir. İstifadənin keyfiyyəti, miqdarı və fərdi xüsusiyyətlər gəncin psixoloji rifahını müəyyən edir.
