Çay gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsidir. Azərbaycanda ən çox içilən içki qara çay olsa da, son illər bitki çaylarına maraq artıb. Xüsusilə mellissa (limon otu) çayı və nanə dəmləməsi sakitləşdirici və sağlamlıq üçün faydalı təsirləri ilə daha çox populyarlaşır. Bəs hansı çay daha xeyirlidir və fərqli yaş kateqoriyaları üçün hansı daha uyğundur?
32gun.az bu barədə araşdırma edib:
Qara çayın fayda və zərərləri
Qara çay yüksək antioksidant tərkibi ilə ürək-damar sağlamlığını dəstəkləyir, beynin oyanıqlığını artırır, yorğunluğu azaldır. Xüsusilə ofis işində çalışan və gün ərzində gümrahlığa ehtiyacı olan insanlar üçün faydalıdır.
Amma çox istifadə olunduqda (xüsusilə gündə 5-6 stəkandan çox) mədə turşuluğunu artıra, yuxu problemlərinə səbəb ola bilər. Hamilələrdə və yüksək təzyiqi olan şəxslərdə qara çayın qəbulu məhdudlaşdırılmalıdır.
Mellissa çayı (limon otu)
Son dövrdə məşhurlaşan mellissa çayı sakitləşdirici xüsusiyyətləri ilə seçilir. Stress, əsəbilik və yuxu problemlərində faydalı təsiri var. Həzm sistemini yaxşılaşdırır, baş ağrılarını yüngülləşdirir.
Amma çox miqdarda içildikdə həddindən artıq yuxululuq və təzyiqin enməsi mümkündür. Bu səbəbdən xüsusilə aşağı təzyiqdən əziyyət çəkənlər üçün gündə 1-2 fincandan çox məsləhət görülmür.
Nanə dəmləməsi
Nanə çayı mədə-bağırsaq narahatlıqları, xüsusilə köp və həzm problemlərində faydalıdır. Soyuqdəymə zamanı nəfəs yollarını açır, immuniteti gücləndirir. Sakitləşdirici təsiri ilə də tanınır.
Lakin bəzi insanlarda reflüks və mədə turşuluğunu artıra bilər. Həmçinin kiçik yaşlı uşaqlara və hamilələrə çox miqdarda verilməsi tövsiyə edilmir.
Hansı yaşda hansı çay daha uyğundur?
Uşaqlar (7-14 yaş): Güclü qara çay tövsiyə olunmur. Daha çox nanə və ya zəif mellissa çayı seçilə bilər.
Gənclər və orta yaş: Qara çay gündə 2-3 stəkanla məhdud olmaqla faydalıdır. Stressli iş rejimi olanlarda mellissa və nanə çayı əlavə dəstək ola bilər.
Yaşlılar (60+): Ürək və təzyiq problemləri olanlarda qara çaydan çox mellissa və nanə dəmləməsi daha uyğundur. Həm sakitləşdirici, həm də mədə-bağırsaq sistemi üçün rahatladıcı təsir göstərir.
Fitoterapevt Dr. Rəşad Məmmədov 32gun.az-a bildirir ki, çay seçimi insanın yaşı, sağlamlıq vəziyyəti və gündəlik həyat tərzi ilə bağlıdır:
Qara çay güclü antioksidant mənbəyidir, qan dövranını yaxşılaşdırır, beyin fəaliyyətini gücləndirir. Amma çox içildikdə ürək döyüntülərini sürətləndirə, təzyiqi artıra bilər. Mən həmişə pasiyentlərə deyirəm: qara çay enerji üçün yaxşıdır, lakin axşam saatlarında içilməməlidir, çünki yuxusuzluğa səbəb ola bilər."
Mütəxəssis xüsusilə son illərdə populyarlaşan mellissa çayının faydalarına diqqət çəkir:
"Mellissa çayı təbii sakitləşdirici təsirə malikdir. Stressi azaldır, əsəbləri sakitləşdirir və yuxunu tənzimləyir. Xüsusilə günümüzdə yüksək gərginlikdə çalışan ofis işçilərinə və imtahana hazırlaşan tələbələrə məsləhət görülə bilər. Amma təzyiqi aşağı olanlarda başgicəllənmə yarada bilər, buna görə də gündə 1-2 fincandan çox içilməməlidir."
Nanə dəmləməsinə gəlincə, həkim vurğulayır ki, bu çayın həzm sistemi üçün əvəzolunmaz təsirləri var:
"Nanə dəmləməsi mədə-bağırsaq problemlərində, xüsusilə köp və mədə ağrılarında çox faydalıdır. Soyuqdəymə zamanı nəfəs yollarını açır, boğazı yumşaldır. Amma reflüks xəstələrində və çox həssas mədəsi olanlarda əlavə narahatlıq yarada bilər. Ona görə də hər kəs öz bədən reaksiyasını müşahidə etməlidir."
Dr. Məmmədov həmçinin uşaqlara və yaşlılara çay istifadəsi ilə bağlı xəbərdarlıq edir:
"Uşaqlara qətiyyən güclü qara çay vermək olmaz, çünki sinir sistemini həddindən artıq oyanıq edir. Onlara ən yaxşısı zəif nanə və ya mellissa dəmləməsidir. Yaşlı insanlarda isə ürək-damar xəstəlikləri nəzərə alınmalıdır. Bu yaşda qara çayın miqdarı azaldılmalı, bitki çaylarına üstünlük verilməlidir."
Mütəxəssis sonda əsas mesajı vurğulayır:
"Unutmaq olmaz ki, hər bir çayın faydası olduğu qədər, həddi aşdıqda zərəri də var. Çay seçərkən orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə almaq lazımdır. Ən sağlam yanaşma — müxtəlif çaylardan balanslı şəkildə istifadə etməkdir."
Nilay Özsöz
