Səs-küyə dözümsüzlük sindromu: niyə hər şey bizi əsəbiləşdirir? (AÇIQLAMA)

Həyatımızın sürətli və mürəkkəb tempi fonunda, insanlar tez-tez ətrafdakı kiçik səs-küylərə belə həddindən artıq reaksiya verirlər. Avtobusda, ofisdə, evdə və ya hətta sakit bir parkda belə bizi narahat edən səslər, əsəbiləşməyə və stressin artmasına səbəb ola bilir. Bu halın elmi adı "səs-küyə dözümsüzlük sindromu" (misophonia) adlanır. Misophonia latınca “səsə nifrət” mənasını verir və bu sindrom səsin sadəcə fiziki olaraq eşidilməsi ilə emosional və fizioloji reaksiyaları tetikləmiş olur.

Səs-küyə dözümsüzlük sindromu olan insanlar üçün adi səslər – yemək çeynəmə, qələm sürtmə, klaviatura səsi və ya hətta nəfəs alma – kəskin narahatlıq, əsəbilik və bəzən hətta panik reaksiyalar yarada bilir. Bu yalnız psixoloji bir problem deyil; bədənin fizioloji reaksiyaları da mövcuddur. Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, tərləmə, qıcıqlanma və diqqət pozuntuları kimi əlamətlər misophoniya xəstələrinin gündəlik həyatını çətinləşdirir.

Ekspert rəyi: psixoloq və nevroloq perspektivi

Psixoloq Elçin Əliyarlı 32gun.az-a bildirir ki, səs-küyə dözümsüzlük bir çox hallarda uşaqlıq dövründəki travmalar və ya yüksək həssaslıqla əlaqəlidir. “Bəzi insanlar ətraf səsə qarşı təbii olaraq həssas olurlar. Bu, onların sinir sisteminin normaldan daha reaktiv işləməsi ilə bağlıdır. Stress və yorğunluq səviyyəsi artdıqca, həssaslıq da yüksəlir,” – deyə ekspert izah edir.

Nevroloqlar isə misophoniya ilə beyindəki amiqdala bölgəsinin fəaliyyətinin əlaqəli olduğunu bildirirlər. Amiqdala, beynin emosiyaları idarə edən mərkəzidir və səs stimullarına qarşı həddindən artıq cavab verə bilir. Bu o deməkdir ki, misophonia yalnız psixoloji deyil, həm də neyrobioloji bir vəziyyətdir.

Psixoloq Leyla Əliyeva həmçinin qeyd edir ki, səs-küyə dözümsüzlük sindromu müalicə edilə bilər: “Terapiya üsulları arasında davranış terapiyası, meditasiya və qısa müddətli səs terapiyası metodları var. İnsanlar özünü sakitləşdirmək və stres reaksiyasını azaltmaq üçün tənəffüs texnikaları və diqqət yönəldici məşqlərdən istifadə edə bilərlər.”

Gündəlik həyatımızda səs-küyə qarşı dözümsüzlüyü azaltmaq üçün bəzi praktik yollar da mövcuddur. Məsələn, qulaqcıqla sakit musiqi dinləmək, stresli anlarda qısa fasilələr vermək və ətraf mühitdəki səs mənbələrini minimuma endirmək faydalı ola bilər.

Nəticədə, səs-küyə dözümsüzlük sindromu yalnız əsəbilik və narazılıq demək deyil, həm də bədənin və beynin səs stimullarına verdiyi kompleks reaksiyalardır. Bu vəziyyəti düzgün anlamaq və idarə etmək, həm gündəlik həyat keyfiyyətini artırır, həm də stressin uzunmüddətli təsirlərindən qoruyur.

Ayaz