İnsanlar niyə səhvlərini etiraf etməkdən qaçır? – Psixoloji mexanizmlərin görünməyən tərəfi

Səhv etmək insan təbiətinin ayrılmaz hissəsidir. Buna baxmayaraq, bir çox insan üçün səhvini açıq şəkildə etiraf etmək son dərəcə çətin görünür. Gündəlik həyatda, ailə münasibətlərində, iş mühitində və hətta cəmiyyətdə bu davranış tez-tez müşahidə olunur. Bəzən insanlar səhvlərini inkar edir, bəhanələr gətirir və ya məsuliyyəti başqalarının üzərinə atırlar. Psixoloqlar bildirir ki, bunun arxasında sadəcə “istəməmək” yox, insan psixikasının özünü qorumağa yönəlmiş mürəkkəb mexanizmləri dayanır.

Özünü qoruma instinkti və ego mexanizmi

Psixoloq Aysel Məmmədova 32gun.az-a danışarkən qeyd edir ki, insanın səhvini etiraf etməməsinin əsas səbəblərindən biri ego müdafiəsidir:

“İnsan səhv etdiyini qəbul edəndə özünü zəif, bacarıqsız və ya dəyərsiz hiss edə bilər. Ego isə bu mənfi hisslərdən qaçmaq üçün inkar və ya özünü haqlı çıxarma mexanizmini işə salır.”

Bu, xüsusilə tənqidə həssas və özünə inamı zəif olan insanlarda daha qabarıq şəkildə özünü göstərir.

Cəmiyyətin mühakimə qorxusu

Sosiopsixoloji amillər də mühüm rol oynayır. Cəmiyyətin “səhv edən uduzar” yanaşması insanları daha ehtiyatlı davranmağa vadar edir. Psixoloq Elvin Qasımov bildirir ki,

“İnsanlar səhvlərini etiraf etdikdə damğalanmaqdan, hörmət itirməkdən və ya ciddi nəticələrlə üzləşməkdən qorxurlar. Bu qorxu onları susmağa və ya müdafiə mövqeyinə keçməyə məcbur edir.”

Xüsusilə iş mühitində bu hal daha kəskin hiss olunur.

Keçmiş təcrübələrin təsiri

Uşaqlıq dövründə səhvə görə sərt cəzalandırılan şəxslər böyüdükdə səhv etməkdən və onu etiraf etməkdən çəkinirlər. Psixoloq Leyla Hüseynova deyir ki,

“Əgər insan keçmişdə səhv etdiyinə görə alçaldılıbsa, beyin bu vəziyyəti təhlükə kimi yadda saxlayır və gələcəkdə eyni hissləri yaşamamaq üçün etirafdan qaçır.”

Bu, şüuraltı səviyyədə baş verən bir qorunma reaksiyasıdır.

Nəzarəti itirmə qorxusu

Bəzi insanlar üçün səhvini etiraf etmək nəzarəti itirmək deməkdir. Onlar düşünür ki, səhvini qəbul etsələr, qarşı tərəf üstün mövqeyə keçəcək. Mütəxəssislər bildirir ki, bu yanaşma daha çox avtoritar xarakterli və ya liderlik mövqeyində olan şəxslərdə müşahidə olunur.

Etiraf – zəiflik yox, psixoloji gücdür

Ekspertlərin fikrincə, səhvini etiraf edə bilən insan psixoloji baxımdan daha sağlamdır. Psixoloq Rəşad Əliyev vurğulayır:

“Səhvi qəbul etmək insanın özünü dərk etməsinin və inkişafının göstəricisidir. Bu, zəiflik deyil, əksinə, daxili güc və emosional yetkinlik əlamətidir.”

Araşdırmalar da göstərir ki, səhvlərini qəbul edən insanlar daha güclü münasibətlər qurur və stresslə daha yaxşı mübarizə aparırlar.

İnsanların səhvlərini etiraf etməkdən qaçması çox vaxt qorxu, ego müdafiəsi və keçmiş təcrübələrlə bağlıdır. Lakin psixoloqlar hesab edir ki, bu davranışın fərqinə varmaq və onu dəyişmək mümkündür. Səhvi qəbul etmək insanın dəyərini azaltmır, əksinə onu daha dürüst, etibarlı və psixoloji baxımdan güclü edir.

Ayaz